Siyosiy boshpana (asylum) — oʻz mamlakatida muayyan asoslar boʻyicha taʼqibdan qoʻrqadigan yoki taʼqibga uchragan odamlar uchun AQShdagi himoya shakli. Boshpana olish insonga AQShda qonuniy qolish, keyinchalik esa doimiy yashash joyi uchun ariza berish imkonini berishi mumkin.
Boshpana berish jarayoni murakkab boʻlib, ishonchli dalillarni talab qiladi. Nafaqat sodir boʻlgan voqealar haqida soʻzlab berish, balki nima uchun taʼqibning real xavfi borligini yoki nima uchun ariza beruvchi allaqachon taʼqibga uchraganini koʻrsatish ham muhim.
Siyosiy boshpana nima
Amerika qonunchiligida boshpana AQShda boʻlgan yoki mamlakatga kelayotgan hamda belgilangan qochqin taʼrifiga mos keladigan chet ellikka beriladi.
Asylum olish uchun inson oʻz mamlakatida bir yoki bir necha himoyalanadigan asos boʻyicha taʼqibga uchraganini yoki taʼqibdan asosli qoʻrquvi borligini isbotlashi kerak.
Ularga quyidagilar kiradi:
- irq;
- din;
- millat;
- muayyan ijtimoiy guruhga mansublik;
- siyosiy eʼtiqod.
Shu sababli kundalik nutqda "siyosiy boshpana" iborasi tez-tez ishlatiladi, garchi yuridik jihatdan asylum uchun asoslar bitta siyosiy faoliyatdan ancha kengroq boʻlsa ham.
Kim boshpana uchun ariza bera oladi
Boshpana uchun AQShda boʻlgan va Amerika immigratsiya qonunchiligi talablariga javob beradigan inson ariza berishi mumkin. Taxmin qilinayotgan taʼqib bilan himoyalanadigan asoslardan biri oʻrtasidagi bogʻliqlikni koʻrsatish kerak.
Masalan, siyosiy faoliyat siyosiy eʼtiqod sababli taʼqibga sabab boʻlishi mumkin. Lekin siyosiy faoliyatda ishtirok etish yoki siyosiy qarashlarga ega boʻlishning oʻzi avtomatik ravishda asylum huquqini anglatmaydi. Har bir ish aniq holatlarni hisobga olgan holda koʻrib chiqiladi.
Nima taʼqib hisoblanadi
Amerika immigratsiya qonunchiligi taʼqibni faqat jismoniy zoʻravonlikka bogʻlab qoʻymaydi. Holatlarga qarab tahdidlar, noqonuniy hibsga olishlar, qiynoqlar, erkinlikning jiddiy cheklanishi, tizimli bosim va boshqa harakatlar ahamiyatga ega boʻlishi mumkin.
Shu bilan birga, alohida bir yoqimsiz voqea yoki oddiy nizo har doim ham persecution degan yuridik tushunchaga mos kelavermaydi. Sodir boʻlayotgan voqealarning koʻlamini, davomiyligini, jiddiyligini va himoyalanadigan asos bilan bogʻliqligini koʻrsatish juda muhim.
Kelgusi taʼqibdan qoʻrquv
Ariza beruvchi taʼqib allaqachon sodir boʻlganini isbotlashi shart emas. Ayrim hollarda asylum kelgusi taʼqibdan asosli qoʻrquv asosida berilishi mumkin. Inson mamlakatga qaytish uning uchun nega real xavf tugʻdirishini va bu xavf nega qonunda koʻzda tutilgan asoslardan biri bilan bogʻliqligini koʻrsatishi kerak.
Baholashda mamlakatdagi vaziyat, ariza beruvchining aniq holatlari, oldingi voqealar, tahdidlar va boshqa dalillar hisobga olinishi mumkin.
Qanday dalillar kerak
Boshpana ishida dalillar muhim rol oʻynaydi.
Vaziyatga qarab quyidagilardan foydalanish mumkin:
- hibsga olish haqidagi hujjatlar;
- tibbiy hujjatlar;
- fotosuratlar;
- xabarlar va yozishmalar;
- OAVdagi chiqishlar;
- siyosiy yoki ijtimoiy faoliyat haqidagi hujjatlar;
- sud yoki maʼmuriy hujjatlar;
- guvohlarning koʻrsatmalari;
- qarindoshlar va tanishlarning bayonotlari;
- mamlakatdagi vaziyat haqidagi materiallar;
- huquq himoyachisi tashkilotlarining nashrlari;
- ariza beruvchining tarixini tasdiqlovchi boshqa hujjatlar.
Insonda rasmiy hujjatlar boʻlmasa ham, bu avtomatik rad javobini anglatmaydi. Ayrim ishlarda ariza beruvchining oʻzining batafsil va izchil koʻrsatmalari hamda boshqa bilvosita dalillar salmoqli rol oʻynaydi.
Shaxsiy tarixning ahamiyati
Asylum arizasi insonning tarixini izchil bayon qilishi kerak.
Quyidagilarni tushuntirish muhim:
- nima sodir boʻlgani;
- bu qachon va qayerda sodir boʻlgani;
- kimlar ishtirok etgani;
- ariza beruvchi nega nishonga aylangani;
- qanday oqibatlar boʻlgani;
- inson yordam soʻrab murojaat qilganmi;
- davlat organlari nega uni himoya qila olmagani yoki xohlamagani;
- mamlakatga qaytish nega xavfli ekani.
Sanalar, voqealar va boshqa muhim holatlardagi ziddiyatlar arizaga boʻlgan ishonchga jiddiy taʼsir qilishi mumkin.
Bir yil qoidasi
AQShdagi asylumning asosiy qoidalaridan biri ariza berish muddati bilan bogʻliq. Odatda Form I-589 arizasini AQShga oxirgi kirgan sanadan boshlab bir yil ichida topshirish kerak. Biroq oʻzgargan holatlar yoki favqulodda holatlar bilan bogʻliq istisnolar mavjud boʻlib, ular arizani kechroq topshirish imkonini berishi mumkin.
Agar bir yil allaqachon oʻtgan boʻlsa, ariza berish imkoniyati butunlay yoʻqolgan deb avtomatik hisoblash kerak emas. Aniq vaziyatga istisno qoʻllanadimi-yoʻqmi, tekshirib koʻrish lozim.
Form I-589
Asylum uchun ariza berishning asosiy shakli — Form I-589, Application for Asylum and for Withholding of Removal. Arizada ariza beruvchining oʻzi, oilasi, yashash tarixi, safarlari, oldingi arizalari va taʼqib bilan bogʻliq holatlar haqida maʼlumotlar koʻrsatiladi.
Shaklga insonning tarixini va u himoya soʻrayotgan asoslarni tushuntiruvchi batafsil yozma bayonot ilova qilinadi.
Oilani qoʻshish mumkinmi
Muayyan hollarda asosiy ariza beruvchi arizaga oʻz turmush oʻrtogʻini va 21 yoshgacha boʻlgan, nikohda boʻlmagan bolalarini kiritishi mumkin. Bu oila aʼzolariga hosila himoya berish masalasini koʻrib chiqish imkonini beradi. Agar asylum allaqachon berilgan boʻlsa, keyinchalik mos oila aʼzolari bilan qoʻshilish uchun alohida tartib-taomillar mavjud.
Jarayon qanday kechadi
Arizani koʻrib chiqishning ikkita asosiy varianti bor. Affirmative asylum — ariza inson removal proceedings tartibida boʻlmaganda topshiriladi va USCISga murojaat qilinadi. Defensive asylum — inson immigratsiya sudidagi immigratsiya jarayoni doirasida boshpana soʻraydi. Aynan qaysi jarayon qoʻllanishiga qarab ishni koʻrib chiquvchi organlar va keyingi tartib-taomillar belgilanadi.
Affirmative asylum
Affirmative asylumda ariza beruvchi Form I-589ni USCISga topshiradi. Shundan soʻng biometriya va USCIS xodimi bilan suhbat tayinlanishi mumkin. Suhbatda ariza beruvchi oʻz tarixi, taʼqib holatlari va qaytishdan qoʻrquvi haqidagi savollarga javob beradi.
Koʻrib chiqish natijalariga koʻra USCIS qaror qabul qiladi yoki aniq holatlarga qarab ishni immigratsiya sudiga yoʻllaydi.
Defensive asylum
Agar inson allaqachon removal proceedings tartibida boʻlsa, asylum arizasi immigratsiya sudida koʻrib chiqiladi. Bunday holda ariza beruvchi oʻz tarixini sudyaga bayon qiladi va dalillarni taqdim etadi. Jarayon bir necha sud majlisini, hujjatlar topshirishni, guvohlarning koʻrsatmalarini va boshqa protsessual harakatlarni oʻz ichiga olishi mumkin.
Sud qarori va ish holatlariga qarab keyingi shikoyat imkoniyatlari boʻlishi mumkin.
Boshpana boʻyicha suhbat
Suhbat — affirmative asylumning eng muhim bosqichlaridan biri. USCIS xodimi arizada koʻrsatilgan voqealar haqida batafsil soʻrashi mumkin. Ariza beruvchi oʻz tarixini izchil va rostgoʻylik bilan tushuntirishga tayyor boʻlishi kerak.
Sunʼiy senariyni yodlashga yoki qoʻshimcha voqealarni oʻylab topishga urinmaslik lozim. Taqdim etilgan har qanday maʼlumot haqiqiy holatlarga mos boʻlishi shart.
Tarjimon
Agar ariza beruvchi ingliz tilini yetarli darajada bilmasa, jarayonning ayrim bosqichlarida tarjimon talab qilinishi mumkin. Tarixning yuridik va faktik tafsilotlarini toʻgʻri tarjima qilish ayniqsa muhim. Notoʻgʻri tarjima ish holatlarining tushunmovchilikka olib kelishiga sabab boʻlishi mumkin.
Kutish davrida ishlash mumkinmi
Asylum uchun topshirilgan arizaning oʻzi avtomatik ravishda ishlashga ruxsat bermaydi. Belgilangan shartlar bajarilgach, ariza beruvchi Employment Authorization Document (EAD) uchun ariza berish huquqini olishi mumkin.
Muddatlar va ishlashga ruxsatnoma olish imkoniyati bilan bogʻliq qoidalar oʻzgarib turishi mumkin, shu sababli amaldagi talablarni ariza topshirishdan bevosita oldin tekshirib koʻrish kerak.
Asylum maʼqullangandan soʻng nima boʻladi
Asylum berilgach, inson AQShda himoyalangan maqomga ega boʻladi. Asylee mamlakatda qonuniy boʻlishi va belgilangan qoidalarga rioya qilgan holda ishlashi mumkin. Bundan tashqari, arizasi maʼqullangan shaxs koʻzda tutilgan tartib-taomillar orqali ayrim oila aʼzolari bilan qoʻshilish imkoniyatini oladi.
Boshpanadan keyin Green Card
Asylum olish avtomatik ravishda Green Card olishni anglatmaydi. Boshpana berilgach, ariza beruvchi zarur shartlar bajarilganda maqomini doimiy yashovchiga oʻzgartirish uchun ariza berishi mumkin.
Buning uchun alohida tartib-taomil mavjud.
Green Card olgach, inson allaqachon AQShning doimiy rezidenti hisoblanadi va keyinchalik naturalizatsiya imkoniyatini koʻrib chiqishi mumkin.
Fuqarolik olish mumkinmi
Ha, keyinchalik asylee berilgan boshpanadan doimiy maqomga, soʻngra naturalizatsiyaning barcha talablari bajarilganda AQSh fuqaroligiga yoʻl bosib oʻtishi mumkin. Fuqarolik uchun qonunchilik talablariga, jumladan AQShda yashash va jismonan boʻlish talablariga rioya qilish kerak.
Nima rad javobiga olib kelishi mumkin
Rad javobining sabablari turlicha boʻlishi mumkin. Masalan, ariza beruvchi taʼqib bilan himoyalanadigan asos oʻrtasidagi zarur bogʻliqlikni isbotlay olmasa, ziddiyatli maʼlumot bersa yoki xavf mavjudligini ishonarli tasdiqlay olmasa muammo yuzaga kelishi mumkin.
Shuningdek, asylumda rad etish uchun qonuniy cheklovlar va asoslar mavjud. Shu sababli hatto haqiqiy taʼqib tarixi ham arizaning avtomatik maʼqullanishini anglatmaydi.
Xavfsiz uchinchi mamlakat va boshqa cheklovlar
AQSh immigratsiya qonunchiligi insonning asylum olish huquqiga taʼsir qilishi mumkin boʻlgan turli cheklov va istisnolarni koʻzda tutadi. Holatlarga qarab oldingi arizalar, boshqa mamlakatlardagi maqom, ariza beruvchining ayrim harakatlari, jinoiy tarix va boshqa omillar ahamiyatga ega boʻlishi mumkin.
Allaqachon himoya olgan yoki uni boshqa mamlakatda olish imkoniyatiga ega odamlarga alohida qoidalar qoʻllanishi mumkin.
AQShdan chiqib ketish mumkinmi
Asylum arizasi koʻrib chiqilayotgan vaqtda AQShdan tashqariga safar qilish alohida ehtiyotkorlikni talab qiladi. Agar ariza beruvchi tegishli ruxsatsiz chiqib ketsa, bu ishni davom ettirish imkoniyatiga taʼsir qilishi mumkin. Safarga ruxsat boʻlgan taqdirda ham, inson himoya soʻrayotgan mamlakatga qaytish bildirilgan taʼqib qoʻrquvining ishonchliligi haqida jiddiy savollar tugʻdirishi mumkin. Shu sababli xalqaro safardan oldin professional maslahat olish maqsadga muvofiq.
Asylum olgandan soʻng oʻz mamlakatiga borish mumkinmi
Inson himoya soʻragan mamlakatga qaytish jiddiy immigratsion oqibatlarga olib kelishi mumkin. AQSh hokimiyati bunday safarni taʼqib qoʻrquvi mavjudligini shubha ostiga qoʻyadigan holat sifatida koʻrishi mumkin. Buni ayniqsa asylum va Green Card olingandan soʻng hisobga olish muhim. Kelib chiqqan mamlakatga safar qilishdan oldin mumkin boʻlgan oqibatlarni diqqat bilan baholash kerak.
Nega immigratsiya advokatiga murojaat qilish muhim
Boshpana ishlari koʻpincha faktlar va qonunchilikning batafsil tahlilini talab qiladi. Kech topshirish, oldingi rad javoblari, removal proceedings tartibida boʻlish, jinoiy muammolar, bir necha yashash mamlakati yoki hujjatlardagi ziddiyatlar bilan bogʻliq vaziyatlar ayniqsa murakkab boʻlishi mumkin.
Immigratsiya advokati mos huquqiy strategiyani aniqlashga, hujjatlarni tayyorlashga va ariza beruvchining tarixini qonunchilik talablariga muvofiq taqdim etishga yordam berishi mumkin.
Eng muhimi
AQShdagi siyosiy boshpana — irqi, dini, millati, siyosiy eʼtiqodi yoki muayyan ijtimoiy guruhga mansubligi sababli taʼqibga uchragan yoki taʼqibdan asosli qoʻrquvga ega odamlarni himoya qilish mexanizmi.
Ariza berish uchun odatda Form I-589 ishlatiladi, aksariyat hollarda esa arizani AQShga oxirgi kirgandan soʻng bir yil ichida topshirish kerak, agar qonunda koʻzda tutilgan istisno qoʻllanmasa.
Asylumni muvaffaqiyatli olish keyinchalik Green Card va undan soʻng AQSh fuqaroligini olish uchun asos boʻlishi mumkin. Biroq har bir holat oʻziga xos, tarix, hujjatlar yoki muddatlardagi xatolar esa jiddiy oqibatlarga olib kelishi mumkin. Immigratsiya qoidalari va tartib-taomillari oʻzgarishi mumkin. Ariza topshirishdan oldin USCISning dolzarb maʼlumotlarini tekshirish va malakali immigratsiya mutaxassisidan maslahat olish muhim.
Maqola tugadi.
Barcha qoʻllanmalar →
